Rokan > Adat Istiadat

 
 

Adat Istiadat


ADATMONOGRAFI ROKAN HULU

ADATMONOGRAFI LUHAK TAMBUSAI
Pembagian suku dalam Kerajaan Tambusai
Sibah Lua
1. Suku Melayu grl Dt. Kemalo Kajo Bendaro
2. Suku Ampu, pucuk suku glr. Dt. Kumalo Kayo
3. Suku Kuti, pucuk suku glr. Dt. Paduko Rajo
4. Suku Kandang Kopuh, pucuk suku glr. Dt. Paduko Simarajo
5. Suku Seberang, pucuk suku glr. Dt. Rangkayo Maharadjo
6. Suku Pungkuik, pucuk suku glr. Dt Majo Laksamano
7. Suku Mais, pucuk suku Dt. Perkaso Rajo
8. Suku Bonuo, pucuk suku glr. Dt. Radjuko Rajo
9. Suku Mondiliang, pucuk suku glr. Dt. Perdana Monti
(tolan musyawaratnya Raja dan membawahi masyarakat sukunya)
Sibah Dalam
1. Induk Dalam, kepala induk glr. Raja Mansur
2. Induk Simajo Rokan, kepala induk glr. Majo Rokan
3. Induk Simajo Lelo, kepala induk glr. Simajo Lelo
4. Induk Seri Marajo, kepala induk glr. Seri Marajo
5. Induk Majo Rajo, kepala induk glr. Majo Rajo

ADATMONOGRAFI LUHAK RAMBAH
Pembagian suku dalam Kerajaan Rambah
1. Suku Ampu, glr Dt. Panduko Simarajo
2. Suku Melayu, glr. Dt. Paduko Maharajo
3. Suku Moniliang, glr. Dt. Rangkayo Maharajo
4. Suku Bonuo, glr. Junu Ampu
5. Suku Pungkuik, glr. Dt. Temenggung
6. Suku Kandang Kopuh, glr. Dt. Peduko Majo Lelo
7. Suku Kuti, glr. Dt. Peduko Besar
8. Suku Anak Raja-raja yang diketuai oleh Sutan Mahmud
9. Suku Nan Seratus, glr. Dt. Setia Raja
10. Suku Non Limo Puluh, glr. Dt. Seramo
11. Golongan Mandahiling terbagi Sutan nan empat, mangarajo nan tigo
a. Sutan Nan empat :
a.1. Sutan Laut Api di Kubu Baru
a.2. SutanTuha Kaiti di Kaiti
a.3. Sutan Kemalo Bulan di Menaming
a.4. Sutan Selindung di Tangun
b. Mangaraja nan bertiga
b.1. Mangaraja Timbalan Pawan di Pawan
b.2. Mangaraja Timbalan Sei. Pinang di Sei Pinang
b.3. Mangaraja Timbalan Tg. Berani di Tg. Berani
c. Sutan Nan Beratur
c.1. St. Bungsu di sigatal
c.2. St. Mengamar di Batang Samo
c.3. St. Palembang di Gunung Intan
c.4. St. Mengemar di Koto Lolo
c.5. St. Badullah di Koto Padang
c.6. St. Said Johor di Ranahan
d. Mangaraja Nan Berbaris
d.1. Mangaraja Silindung di Sungai Salak
d.2. Mangaraja Khatib di Janjiraja
d.3. Mangaraja Malin di Kepala Bandar
(semua mereka ini tolan musyawaratna St. Mahmud dan mengepalai tiap-tiap kampung dalam urusan pemerintah adat, mereka pucuk suku yang tujuh dikepalai datuk bendaharo)

ADATMONOGRAFI LUHAK KEPENUHAN
Pembagian suku dalam Kerajaan Rambah
1. Suku Melayu, glr. Dt. Bendaharo
1.1. Suku Melayu Induk Naro Beringin, glr. Seri Peduko
1.2. Suku Melayu Induk Paso, glr. Mentari Lelo
1.3. Suku Melayu Induk Kepala Badang, glr. Rangkayo Sutan
1.4. Suku Melayu Induk Tanjung Padang Mudik, glr. Induk Mogek Zainal
2. Suku Moniliang, glr Dt. Rangkayo Marajo
3. Suku Pungkuik, glr. Dt. Peduko Jolelo
4. Suku Kandang Kopuh, glr. Dt. Bijo Angso
5. Suku Mais, glr Dt. Temenggung
6. Suku Kuti, glr Dt. Maharajo Nando
7. Suku Ampu, glr. Dt. Bidjo Radjo
8. Suku Nan Seratus, glr. Dt. Nindo
9. Suku Anak Rajo, glr St. Ibrahim (Sultan Saidi)
9.1. Suku Anak raja Induk Tanjung Alam, glr. Rajo Gegar Alam
9.2. Suku Anak rajo-rajo Induk Pasir Limau Manis, glr. Tengku Besar

ADATMONOGRAFI LUHAK KUNTODARUSSALAM
Pembagian suku dalam Kerajaan Kerajaan Kuntodarussalam

1. Negeri Koto Intan
1.1. Suku Melayu glr. Dt. Bendaharo
1.2. Suku Melayu glr. Dt. Gompo Alam
1.3. Suku Melayu Tiga Induk glr. Dt. Paduko
1.4. Suku Melayu Panjang, glr. Dt Semarajo
1.5. Suku Domo. glr. Datuk kayo
1.6. Suku Melayu Tengah, glr. Dt. Perdana Putra
1.7. Suku Empat Induk, glr. Dt. Paduko Besar
1.8. Suku Ciniago, glr. Dt. Rangkayo Mudo
1.9. Suku Petopang, glr. Dt. Peduko Besar

2. Negeri Kotalama
2.1. Suku Melayu Besar, glr. Dt. Bendaharo
2.2. Suku Petopang, glr. Dt. Sripaduko
2.3. Suku Melayu Tiga Induk, glr. Datuk Tenaro Dirajo
2.4. Suku Melayu empat Induk, glr. Dt. Lelo Mudo
2.5. Suku Melayu Glr. Dt. Leksmano
2.6. Suku Muniliang, glr. Dt. Majo Indo
2.7. Suku Pungkuik, glr. Dt. Rangkayo Sutan

3. Kampung Muara Dilam
3.1. Suku Melayu, glr. Dt. Rajo Kemalo
3.2. Suku Muniliang, glr. Dt. Rajo Bendaro
3.3. Suku Domo, glr. Dt. Kemalo Indo

4. Kampung Sungai Murai
4.1. Suku Melayu, glr. Dt. Laksmano
4.2. Suku Muniliang, glr. Dt. Rio Tulang gunung
4.3. Suku Domo, glr. Dt. Batin Majolelo

5. Kampung Kasang Mungkal
5.1. Suku Melayu, glr. Dt. Ulak Mando
5.2. Suku Muniliang, glr. Dt. Majo Sinaro
5.3. Suku Domo, glr. Dt. Laksmano

6. Kampung Titian Gading
6.1. Suku Melayu glr. Dt. Rangkayo Maharajo
6.2. Suku Muniliang, glr. Datuk Majo Sinaro
6.3. Suku Domo, glr. Dt. Paduko Laksmano

7. Kampung Sontang
7.1. Suku Melayu, glr. Dt. Penghulu Besar
7.2. Suku Muniliang, glr. Dt. Rangkayo Mudo
7.3. Suku Muniliang, glr. Dt. Laksmano

8. Kapung Bonai
8.1. Suku Melayu, glr. Dt. Majo Lelo Pati
8.2. Suku Muniliang, glr. Dt. Batuah
8.3. Suku Domo, glr. Dt. Laksmano

9. Di Kotalam, Suku yang beradat
Kelompok yang beradat
1. Suku Melayu. glr. Dt. Bendahara
2. Suku Melayu Besar, glr, Dt. Bendahara
3. Suku Pungkuik, glr. Dt. Tando Dirajo
4. Suku Melayu Tiga Induk, glr. Dt. Sri Paduko

Kelompok yang diadatkan
1. Suku Kel. T. Panglima Besar, Dt. Panglimo Besar
2. Suku Maha Raja Rokan glr, Dt. T. Maha Raja Rokan
3. Suku T. Besar, glr. Dt. T. Besar
4. Suku Maha Raja, glr Dt. T. Maharaja.

ADATMONOGRAFI LUHAK ROKAN IV KOTO
1. Penghulu Rokan
1.1. Suku Mais, glr. Dt. Bendaharo
1.2. Suku Bendang, glr. Dt. Tumogong
1.3. Suku Melayu Pokomo, glr. Dt. Pokomo
1.4. Suku Ciniago, glr. Dt. Biji Dirajo
1.5. Suku Petopang, glr. Dt. Paduko Marajo
1.6. Suku Petopang, glr. Dt. Rangkayo Marajo
1.7. Suku Potopang, glr. Dt. Rajo nan Besar
1.8. Suku Melayu, glr. Dt. Tolanso
1.9. Suku Muniliang, glr. Dt. Saitamo
1.10. Suku Melayu , glr. Dt. Setio Rajo
1.11. Pongulu Pasa (pemerintah sebelum masuk suku)

2. Penghulu Pendalian
2.1. Suku Mais, glr. Dt. Tomogong
2.2. Suku Mniliang, glr. Dt. Sijelo
2.3. Suku Piliang, glr. Dt. Maharajo
2.4. Suku Petopang, glr. Dt. Rangkayo Bungsu
2.5. Suku Petopang, glr. Dt. Bimbo Rajo
2.6. Suku Melayu, glr. Dt. Marajo Besar

3. Penghulu Lubuk Bendahara
3.1. Suku Melayu, glr. Dt. Bendaharo
3.2. Suku Piliang, glr. Dt. Tomongong
3.3. Suku Petopang, glr. Dt. Rangkayo Marajo
3.4. Suku Moniliang, glr. Dt. Biji Dirajo
3.5. Suku Piliang, glr. Dt. Paduko Marajo
3.6. Suku Nan Seratus, glr. Dt. Kemalo Sutan

4. Penghulu Ujungbatu
4.1. Suku Melayu,glr. Dt. Bendaro
4.2. Suku Ciniago, glr. Dt. Bimbo
4.3. Suku Muniliang, glr. Dt. Biji Dirajo
4.4. Suku Melayu, glr. Dt. Kemalo Sutan
4.5. Suku Melayu, glr. Dt. Paduko Sinaro

ADATMONOGRAFI KEWALIAN NEGERI TANDUN DAN KABUN
1. Suku Domo di Tandun, glr. Bendahara Mudo
2. Suku Melayu di Kabun, glr. Dt. Bendaharo Mudo
3. Suku Melayu di Kota Ranah, glr. Dt. Bendaharo Mudo
4. Suku Petopang di Aliantan, glr. Dt. Bendaharo Mudo
5. Suku Caniago di Tandun, glr. Dt. Maharajo Besar
6. Suku Piliang di Tandun, glr. Dt. Biji Angso
7. Suku Melayu di Tandun, glr. Dt. Penghulu Besar
8. Suku Piliang Kecil, glr. Dt. Majo Kayo
9. Suku Domo Kecil, Dt. Tomonggong
10. Suku Melayu di Kabu, glr. Dt. Setia Angso
11. Suku Melayu di Kabun, glr. Dt. Paduko Rajo
12. Suku Piliang di Kabun, glr. Dt. paduko Tuan
13. Suku Caniago diKabun, glr. Dt. Paduko Simarajo
14. Suku Petopang Kecil, glr. Dt. Podomo
15. Suku melayu Kecil, glr. Dt. Majo Kayo
16. Suku Melayu di Kota Ranah, glr. Dt. Paduko Sinando
17. Suku Domo di Kota Ranah, glr. Dt. Marajo
18. Suku MElayu Bawah, glr. Dt. Sinaro
19. Suku Domo, glr. Dt. Penghulu Besar
20. Suku Melayu Bukit, glr. Dt. Majo Indo
21. Suku Petopang, glr. Dt. Paduko Marajo
22. Suku Aliantan, glr. Dt. Paduko Jolelo
23. Suku MElayu Bukit Gear, glr. Dt. Jelo Sakti
24. Suku Muniliang di Aliantan, glr. Dt. Majo Kayo
25. Suku Muniliang Kecil, glr. Dt. Temenggung
26. Suku Piliang, glr. Dt. Biji Angso
26. Suku Caniago, glr. Dt. Majo Indo

sumber : salinan Adatmonografi Rokan Kiri dan Kanan, 24 Oktober 1952, disalin kembali sesuai dengan aslinya oleh Yusri Syam dan Julli Syam



ADATMONOGRAFI ROKAN HILIR

Ada beberapa suku di Rokan Hilir sesuai catata sejarah dikarang oleh Wan Saleh Tamin
Kedudukan negeri-negeri dan suku-sukunya

1. Negeri Kubu
Kepala negerinya bergelar Datuk Jaya Perkasa, dari Suku Rawa, merangkap Hakim Polisi, berkedudukan di Kampung Mesjid Kubu, Kepala Negeri terakhir bernama Comel
Suku Bebas bergelar Dt Indera Bangsawan
Suku Hamba Raja bergelar Dt. Inderasetia
Suku Haru bergelar Dt. Paduka Samaraja
Suku Rawa bergelar Dt. Jaya Perkasa

2. Negeri Bangko
Kepala Negerinya bergelar Datuk Dewa Pahlawan dari suku Hinduk, merangkap hakim polisi berkedudukan di Bantaian
Suku Tujuh Hinduk bergelar Dt. Dewa Pahlawan
Suku Bebiyah bergelar Dt. Perkasa Raja
Suku Merah Jeman bergelar O.K. Tamin
Suku Aru bergelar O.K. Hamzah
Suku Rambah bergelar Penghulu
Suku Merah Pendita bergelar Orang Kaya

3. Negeri Tanah Putih
Kepala negerinya bergelar Datuk Setia Maharaja dari Suku Melayu Besar, Jabatan Hakim Polisi, kedudukan di Tanah Putih
Suku Melayu Besar bergelar Dt. Setia Maharaja
Suku Melayu Tengah bergelar Dt Raja Lela Muda
Suku Mesah bergelar Dt. Paduka Majalela
Suku Batu Hampar bergelar Dt Samadiraja

ADAT PERKAWINAN WILAYAH ROKAN HULU
Adat Perkawinan di Rokan Hulu
Luhak Rambah :
A. Adat Sumondo Ketemenggungan ; Raja menikah sama derajat (Patriakat), Raja Menikah dengan anak Raja-raja atau Suku Non Tujuh atau Suku Mandahiling (Patriakat, bila adat diisi lembago dituang)
B. Adat Sumondo Perpatih Nan Sebatang ; Suku Andiko dengan Suku Andiko (Matriakat), Laki-laki Suku Mandahiling dengan Suku Non Tujuh (Matriakat).
C. Adat Jujuran; Suku Mandahiling menikah dengan sesamanya (Patriakat), Laki-laki Suku Non Tujuh dengan Suku Mandahiling (Patriakat).
D. Adat Tanam Batu ; Suku Andiko atau Suku Mandahiling dengan Bangsawan.
Adat Sumondo Luhak Rambah
Pra Langsung :
Laki-laki menyampaikan keinginan kepada Poibuannya, Jujuak, pembicaraan poibuan laki-laki dengan poibuan perempuan, Bokoba (minta ditongkan kepada mamak adat), Moanta tando cakap, Moulak Kato, Moanta Tando, Akad Nikah, Nikah Gantong, Sopokat Keluarga, Anta bolanjo (diluar adat)
Hari Langsung :
boinai, Bonceng, Borosah, Monyusun sirih, moukie pinang, buek bungkuih, Jopuik ponganten, Moarak ponganten, Monyambuik ponganten, Uluo jawek anta torimo, Jopuik monjopuik, Sorah torimo inang pongasuh, Menyaksikan isi tepak plembang, Koaie tomat kaji, koaie bosimbuo, Sombah monyombah, makan beradat, Timang kopa, Monobuih tepak tando, upah-upah, Sombah monyombah, Potaruh potakek, Solang pinjam.
Pasca Hari Langsung :
Pangilan suruik, Matrilokal selama 1 tahun.
Adat Jujuran di Luhak Rambah
Pra Hari Langsung :
Pihak keluarga kerumah perempuan membawa perlengkapan adat, Anta tando monjopuik perempuan secara adat, monjopuik perempuan untuk dibawa kerumah keluarga laki-laki dengan membawa perlengkapan adat, memberi kabar kepada pihak perempuan, anaknya sudah dibawa dengan maksud baik, membayar hutang sepanjang adat
Hari Langsung :
Prosesi hari langsung tidah jauh berbeda denga prosesi hari langsung adat sumondo.
Pasca Hari Langsung :
Disesuaikan dengan ketentuan adat persukuan pihak laki-laki
Adat Perkawinan Sumondo Di Luhak Rambah
Pra Hari Langsung :
Seorang laki-laki menyampaikan kepada orang dekat ibunya, bocinok-cinok, Monontukan anta timo tando, Anta torimo, Anta tando, Akad Nikah
Hari Langsung :
Monogak lasa, Malam Boinai, Bokundai, Khatam Kaji, Monjopuik Pengantin, Momutuih Obek, Bolimau, Mombukak Tabie, Timang Pengantin, Timang Suok, Kaik Kolingkiang, Turun Makan, Pulang Momulang, Upah-upah.
Pasca Hari Langsung :
Solang Monyolang, Utang Mamak ko Komonakan
Langi-langi Adat Perkawinan di Luhak Rokan IV Koto :
Pra Hari Langsung :
Seorang laki-laki menyampaikan kepada Barih amainya, Suluo-suluo aie, Sirieh tanyo, Anta tando, Akad Nikah.
Hari Langsung :
Persiapan kenduri (Bokampong kocik, memanggil mamak nan botigo, Bokampuang Besar, Mengampungkan Penghulu), Pelaksanaan kenduri (mengantar ayam khatan kaji, mengantar mempelai, Monjopuik Penganten, Penyambutan Penganten).
Pasca Hari Langsung :
Panggilan Suruik, Menanai Sijorah.
Adat Perkawinan di Luhak Kunto Darussalam :
Adat Somondo Mamanjo (Perpatih Nan Sebatang), untuk suku nan 34, Adat Ketemenggunagn untuk Bangsawan.
Adat Perkawinan Somondo di Luhak Kuntodarussalam
Pra Hari Langsung :
Seorang laki-laki yang ingin menikah menyampaikan kepada Abang iparnya, Istri abang iparnya, atau kepada ibunya, Suluoi-suluo aie, Menimang adat atau hukum, Pokay ninik mamak, Anta Tando, Akad Nikah
Hari Langsung :
Moanta penganten, Moarak Penganten, Penyambutan Penganten, Penyerahan Penganten, Membuka Tabie, Kato Peresmian, Kato Nasehat
Pasca Hari Langsung :
Monjolang Mamak, Menuruni rumah
Adat Perkawinan Sumondo di Luhak Tambusai :
Pra Hari Langsung :
Seorang laki-laki yang ingin berkeluarga menyampaikan hasratnya kepada bundainya, Suluo-suluo ayie, Bopori-pori kuluarga, Muburuk, Muanta Kato, Muanta Tando, Munontu Ari, Boinai.
Hari Langsung :
Monyompuik penganten, Penyambutan penganten, Bolimau koayie, ijab kabul, Duduk bosanding.
Sumber, Tim Penyelia Ahli, Al-Azhar dan T. Rafrizal



Adat Perkawinan daerah Rokan Hilir

Menurut catatan Wan Saleh Tamin,
Daerah Rokan Hili, Kubu, Bangko dan Tanah Putih adatnya sejak tahun 1889 menurut adat Siak Sri Indrapura, karena waktu itu baru secara resmi tiga daerah masuk dalam lingkungan Lanschap Siak.
Terkecuali negeri Bangko adatnya tetap sebagaimana dahulu kala, karena Negeri Bangko ini sejak adanya menganut adat keibuan yang asal dari Pasai.

Pra Nikah
Biasanya seorang yang hendak kawin terlebih dahulu dilakukan oleh pihak famili si laki-laki disebut dengan "isik=isik"
Meresmikan Pernikahan
Menurut biasa pertunangan dilakukan pada bulan purnama, karena menurut kepercayaan penduduk pada masa itu adalah langkah yang baik, serta akan membawa berkat bagi kedua calon suami isteri

Ada beberap kewajiban pihak si laki-laki yang harus dipenuhinya antara lain :
Uang belanja hangus
Mahar (maskawin)
Antaran secara resmi
Adapun maskawin semasa itu :
Anak raja/Pucuk?orantg yang disamakan f.75
Anak Datuk-datuk/Orang kaya/orang yang disamakan f.65
Anak Biduan/Incik-incik dan anak bangsawan dan yang disamakan f.40
Anak orang kebanyakan f.14
Di Rokan Hulu orang kebanyakan maharnya ditetapkan sepanjang adat f.14
Uang Belanja Hangus ditetapkan oleh kedua belah pihak pada waktu pertunangan (mengantar tanda)

Peralatan Perkawinan
Anak Raja/Pucuk bergerai tujuh tingkat
Anak Datuk/kepala suku bergerai lima tingkat
Anak orang kebanyakan bergerai tiga tingkat, sebanyak-banyaknya 4 tingkat

Anak Raja/Pucuk Anak Datuk-datuk pengantin laki-lakinya dijulang atau ditandu, dikipas oleh dua orang anak yang dijulang/ditandu juga
Payung dua berapiut, gajah berimba, tombak, penerang dan diarak beramai-ramai dengan lagu zikir burdah.

Nikah
Dilakukan penghulu

Pasca Nikah
Setelah 3 hari penganten perempuan dijemput dan diarak ketempat laki-laki

Setelah 10-30 hari penganten laki-laki dan perempuan dibawa oleh famili dari pihak perempuan berkunjung kerumah famili kedua belah pihak
Dihari raya kedua penganten membawa kue sedulang ke tempat yang pernah dikunjungi tersebut.

Tepung tawar dalam masyarakat Rokan Hilir juga ada, biasanya berbilang ganjil 7-9-11 paling banyak.

JIka keluarga yang telah merantau berkeadaan miskin maka famili dapat menjemput untuk dibawa pulang dengan bicara adat "Hilang dicari mati ditanam"

 

 

rokan.org